Vì sao sau một đợt tiêu chảy, bụng có thể nhạy cảm kéo dài nhiều tuần?

Sau một đợt tiêu chảy cấp, nhiều người tưởng rằng khi phân đã trở lại bình thường thì đường ruột cũng đã hồi phục hoàn toàn. Nhưng thực tế, có trường hợp hết tiêu chảy vài ngày hoặc vài tuần vẫn còn đầy bụng, sôi bụng, đau âm ỉ, dễ đi ngoài sau ăn hoặc khó chịu khi uống sữa.

Tình trạng này khá phổ biến sau nhiễm trùng đường tiêu hóa. Nguyên nhân không hẳn là bệnh vẫn còn, mà có thể do niêm mạc ruột, hệ vi sinh và hoạt động của đường ruột cần thêm thời gian để trở về trạng thái ổn định.

Sau tiêu chảy, đường ruột chưa chắc đã hồi phục ngay

Đường ruột có thể vẫn nhạy cảm trong nhiều tuần sau một đợt tiêu chảy

Tiêu chảy cấp thường xảy ra do virus, vi khuẩn, độc tố thực phẩm hoặc một số nguyên nhân khác. Trong giai đoạn bệnh, niêm mạc ruột có thể bị viêm và hoạt động hấp thu bị xáo trộn.

Khi tác nhân gây bệnh đã được loại bỏ, triệu chứng tiêu chảy thường giảm trước. Tuy nhiên, quá trình phục hồi hoàn toàn của đường ruột có thể kéo dài hơn.

Vì vậy, một số người sau khi khỏi bệnh vẫn cảm thấy:

• Bụng dễ đầy hơi.

• Sôi bụng nhiều hơn.

• Đau bụng lâm râm.

• Ăn xong nhanh muốn đi ngoài.

• Phân lúc bình thường, lúc mềm hoặc lỏng.

• Dễ khó chịu với một số món trước đây vẫn ăn được.

Đây không nhất thiết là dấu hiệu nguy hiểm nếu tình trạng đang cải thiện dần.

1. Niêm mạc ruột cần thời gian để phục hồi

Lớp niêm mạc đường ruột có nhiệm vụ hấp thu chất dinh dưỡng và tạo hàng rào bảo vệ cơ thể.

Khi bị viêm do nhiễm trùng tiêu hóa, lớp niêm mạc này có thể bị tổn thương tạm thời. Sau khi hết tiêu chảy, các tế bào ruột vẫn cần thời gian để tái tạo và hoạt động bình thường trở lại.

Trong giai đoạn này, khả năng tiêu hóa và hấp thu một số chất có thể chưa tốt như trước, khiến bụng dễ đầy, sinh hơi hoặc đi ngoài sau ăn.

Đây là lý do không nên vừa hết tiêu chảy đã lập tức quay lại chế độ ăn quá nhiều dầu mỡ, rượu bia hoặc thức ăn khó tiêu.

2. Có thể xuất hiện tình trạng không dung nạp lactose tạm thời

Một hiện tượng khá thường gặp sau viêm ruột là giảm tạm thời enzyme lactase ở bề mặt niêm mạc ruột non.

Lactase có nhiệm vụ phân giải lactose - loại đường có trong sữa.

Nếu lactase giảm, lactose không được tiêu hóa hết sẽ đi xuống đại tràng và bị vi khuẩn lên men, gây:

• Đầy hơi.

• Sôi bụng.

• Đau quặn.

• Xì hơi nhiều.

• Phân lỏng sau khi uống sữa.

Vì vậy, có người trước đây uống sữa hoàn toàn bình thường nhưng sau một đợt tiêu chảy lại thấy bụng khó chịu.

Tình trạng này thường chỉ tạm thời và có thể cải thiện khi niêm mạc ruột hồi phục.

3. Hệ vi sinh đường ruột bị xáo trộn

Trong đường ruột có một hệ sinh thái gồm rất nhiều loại vi sinh vật.

Một đợt nhiễm trùng tiêu hóa có thể làm thành phần hệ vi sinh thay đổi. Nếu trong thời gian bệnh người bệnh phải sử dụng kháng sinh, sự xáo trộn này có thể rõ hơn.

Khi hệ vi sinh chưa ổn định, quá trình lên men thức ăn và tạo khí trong ruột có thể thay đổi. Kết quả là dù đã hết tiêu chảy, người bệnh vẫn có thể cảm thấy:

• Bụng nhiều hơi hơn.

• Khó tiêu một số món.

• Phân thay đổi thất thường.

• Dễ khó chịu sau ăn.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa đường ruột đã bị “mất hết lợi khuẩn”. Hệ vi sinh có khả năng tự điều chỉnh và thường dần ổn định trở lại khi chế độ ăn và sinh hoạt trở về bình thường.

Hệ vi sinh đường ruột cần thời gian để ổn định trở lại sau tiêu chảy

4. Đường ruột có thể trở nên nhạy cảm hơn sau nhiễm trùng

Sau một đợt viêm ruột, các dây thần kinh tại đường tiêu hóa có thể trở nên nhạy hơn.

Bình thường, một lượng khí hoặc sự co bóp nhẹ trong ruột có thể không tạo ra cảm giác gì. Nhưng khi đường ruột đang nhạy cảm, cùng một kích thích lại có thể khiến người bệnh cảm thấy:

• Đầy bụng rõ hơn.

• Đau bụng.

• Mót đi ngoài.

• Khó chịu ngay sau ăn.

Ở một số người, tình trạng này kéo dài nhiều tháng và có thể phát triển thành hội chứng ruột kích thích sau nhiễm trùng, còn gọi là post-infectious IBS.

Hội chứng ruột kích thích sau nhiễm trùng là gì?

Đây là tình trạng các triệu chứng tiêu hóa kéo dài sau khi đợt nhiễm trùng ban đầu đã khỏi.

Người bệnh có thể xuất hiện:

• Đau bụng tái diễn.

• Đầy hơi.

• Tiêu chảy hoặc táo bón.

• Phân thay đổi thất thường.

• Đi ngoài xong cảm thấy dễ chịu hơn.

Không phải ai sau tiêu chảy cũng mắc hội chứng ruột kích thích. Nguy cơ có thể cao hơn ở những người từng bị đợt tiêu chảy nặng, kéo dài, có stress nhiều hoặc vốn có đường ruột nhạy cảm.

Đầy hơi và sôi bụng có thể xuất hiện khi niêm mạc ruột chưa phục hồi hoàn toàn

5. Ăn uống quá “mạnh” ngay sau khi khỏi bệnh

Khi cảm thấy khỏe hơn, nhiều người lập tức ăn lại bình thường, thậm chí ăn bù.

Nhưng trong lúc đường ruột vẫn đang hồi phục, một số thực phẩm có thể khiến triệu chứng xuất hiện trở lại như:

• Đồ chiên rán nhiều dầu mỡ.

• Rượu bia.

• Cà phê quá nhiều.

• Đồ cay.

• Sữa nếu đang không dung nạp lactose tạm thời.

• Thức ăn rất nhiều đường.

• Khẩu phần quá lớn trong một bữa.

Điều này không có nghĩa phải kiêng kéo dài. Quan trọng là tăng dần độ đa dạng và lượng thức ăn theo khả năng dung nạp của cơ thể.

Nên ăn uống thế nào để đường ruột phục hồi?

Sau khi hết tiêu chảy, không cần chỉ ăn cháo trắng trong nhiều ngày nếu cơ thể đã ăn được bình thường.

Có thể ưu tiên:

• Cơm, khoai, yến mạch và các nguồn tinh bột dễ tiêu.

• Thịt, cá, trứng với lượng phù hợp.

• Rau củ nấu chín.

• Trái cây dễ tiêu.

• Uống đủ nước.

• Chia nhỏ bữa nếu ăn nhiều khiến bụng khó chịu.

Chất xơ rất cần thiết cho đường ruột, nhưng nếu đang đầy hơi nhiều thì không nên tăng lượng chất xơ đột ngột.

Nếu uống sữa gây đau bụng hoặc tiêu chảy, có thể tạm giảm lượng hoặc thử sản phẩm không lactose rồi đánh giá lại sau khi đường ruột ổn định hơn.

Ăn uống phù hợp và đủ nước giúp hệ tiêu hóa phục hồi tốt hơn sau tiêu chảy

Có cần uống men vi sinh sau mỗi đợt tiêu chảy?

Không phải trường hợp nào cũng cần.

Một số chủng probiotic có thể hữu ích trong những tình huống cụ thể, nhưng tác dụng phụ thuộc vào chủng vi khuẩn, liều lượng và nguyên nhân tiêu chảy. Không nên coi tất cả sản phẩm “men vi sinh” là giống nhau.

Đối với người đã hết tiêu chảy và đang hồi phục tốt, chế độ ăn đa dạng, đủ chất xơ và sinh hoạt ổn định thường đã hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột phục hồi tự nhiên.

Bao lâu thì bụng có thể trở lại bình thường?

Không có một mốc giống nhau cho tất cả mọi người.

Ở nhiều trường hợp nhẹ, cảm giác đầy hơi hoặc phân chưa ổn định có thể giảm dần trong vài ngày đến vài tuần.

Điều quan trọng là triệu chứng phải có xu hướng cải thiện.

Nếu bụng ngày càng đau hơn, tiêu chảy quay trở lại thường xuyên hoặc triệu chứng kéo dài nhiều tuần mà không tiến triển, nên kiểm tra nguyên nhân khác.

Khi nào nên đi khám?

Không nên chỉ nghĩ rằng “đường ruột đang hồi phục” nếu có những dấu hiệu như:

• Tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn liên tục.

• Phân có máu hoặc màu đen bất thường.

• Sốt.

• Đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần.

• Nôn nhiều.

• Sụt cân không chủ ý.

• Mệt mỏi, chóng mặt hoặc dấu hiệu mất nước.

• Triệu chứng kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng rõ đến ăn uống, sinh hoạt.

Những trường hợp này có thể cần kiểm tra nhiễm trùng kéo dài, ký sinh trùng, bệnh viêm ruột hoặc các nguyên nhân tiêu hóa khác.

Hết tiêu chảy chưa chắc đường ruột đã hồi phục hoàn toàn

Sau một đợt tiêu chảy, niêm mạc ruột, hệ vi sinh và hoạt động thần kinh của đường tiêu hóa có thể cần thêm thời gian để ổn định. Vì vậy, tình trạng đầy bụng, sôi bụng, phân mềm hoặc nhạy cảm với một số thức ăn trong vài tuần không phải hiếm gặp.

Thay vì kiêng khem quá mức hoặc vội sử dụng nhiều sản phẩm bổ sung, nên ưu tiên ăn uống tăng dần về bình thường, uống đủ nước, ngủ đủ và theo dõi phản ứng của cơ thể.

Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, việc thăm khám sẽ giúp phân biệt một đường ruột đang hồi phục với một vấn đề tiêu hóa cần điều trị.